Wat is dat nu eigenlijk, “open data”? Het is een begrip dat steeds vaker gebruikt wordt, en dan nog met zo veel vanzelfsprekendheid dat je niet meer verder durft te vragen. In de kern gaat het erom dat iedereen die dat wil, toegang heeft tot de data uit jouw databases zodat ze die vrij kunnen hergebruiken.

Open data, wat levert dat op?

Waarom zou jij je kennis en data openzetten, en wat kunnen mensen daar nu mee doen? In het fictieve voorbeeld hieronder stellen we een website voor, mijnbuurt.be, die informatie uit publieke bronnen haalt en die je kunt gebruiken als je een huis koopt.

“Een nieuw huis vinden, dat is al moeilijk genoeg. Maar hoe is de buurt, en vind ik wel een goede school voor mijn kinderen? Gelukkig schiet mijnbuurt.be te hulp. Het eerste huis dat we op het oog hadden, valt snel af: aan het bestemmingsplan en alle bouwvergunningen te zien, wordt die buurt een bouwwerf de komende jaren. Gelukkig staan al die plannen op een overzichtelijk Google Maps kaartje. Eens kijken naar het andere huis. Dat ziet er beter uit: voorlopig geen grote bouwplannen. Er is wel behoorlijk wat criminaliteit. Gelukkig zie ik op de kaart dat die zich verderop concentreert – als ik doorklik op die gegevens, dan blijkt ze bovendien de laatste jaren flink te zijn afgenomen. Ik voeg de scholen toe aan mijn kaartje: dat ziet er goed uit! Veel scholen op loopafstand, maar zijn ze wel goed? Ik lees er eens de waarderingen van ouders, en de inspectierapporten op na. De meeste scholen lijken wel goed, maar de Rozenboom steekt er toch bovenuit. Ik klik zo door naar de site van de Rozenboom, en zie waarom: dat ademt sfeer. Al met al de moeite om eens te gaan kijken; ik bel de makelaar op…”

Je ziet: door open data bronnen te gebruiken kan iedereen heel burgervriendelijke applicaties gaan bouwen.

Open data is misschien wel het meest “hot” in openbaar vervoer. Dat werd in België goed duidelijk bij alle ophef over www.irail.be. Die mobiele treinplanner werd gemaakt op het moment dat de NMBS nog geen mobiel aanbod had. De ontwikkelaars van irail.be gebruikten de data van de site van de NMBS. De NMBS kon dat niet waarderen en eiste de stopzetting van irail.be. De makers hebben hier een overzicht van alle persaandacht gezet. De Londense openbaar vervoermaatschappij kiest een volledig andere benadering: in juni 2010 hebben ze daar alle beperkingen op commercieel hergebruik van haar open data opgeheven.

De volgende film van Streetfilms laat heel beeldend zien wat je kunt doen met open data in het openbaar vervoer:

A Case for Open Data in Transit van Streetfilms op Vimeo.

Uitvinder www pleit voor open data

Tim Berners-Lee, de uitvinder van het “world wide web”, beschouwt open data als de volgende stap in de ontwikkeling van internet. Door zijn uitvinding kon je in ieder on line document (webpagina) links leggen naar oneindig veel andere documenten. Zo werd het world wide web geboren, een van de grote technologische doorbraken van de 20e eeuw. Nu wil Berners-Lee de stap zetten naar het on line publiceren van ruwe data, volgens een vaste standaard. Net zoals je links kunt leggen tussen internetpagina’s, kunnen ook gegevens uit verschillende bronnen aan elkaar geknoopt worden. Om twee databases te linken, hoeven ze maar één ding gemeen te hebben, bijvoorbeeld een locatie. De fictieve site mijnbuurt.be linkt bijvoorbeeld bouwvergunningen aan kwaliteitsgegevens van scholen, alleen maar omdat die twee een geografische aanduiding gemeen hebben.

Wanneer velen hun data in ruw formaat online beschikbaar stellen wordt het voor ontwikkelaars en handige gebruikers mogelijk om deze met behulp van een aantal tools aan elkaar te koppelen. Op dat moment maken ze 'een mashup' : daarbij worden de gegevens gecombineerd - vaak op manieren die de originele eigenaars niet hadden kunnen bedenken. Het doel van zo'n mashup is dat geïnteresseerden die nieuwe gecombineerde data dan kunnen gaan exploreren. Dat gebeurt vaak met mooie grafische visualisaties zoals ingekleurde landkaarten of interactieve diagrammen.
In een inmiddels legendarische presentatie op een TED-conferentie in februari 2009 liet Tim Berners-Lee zijn publiek scanderen: “raw data now!”:

Tim Berners-Lee refereert aan de neiging van veel overheden tot “database-hugging”: ze houden krampachtig vast aan hun database totdat ze er zelf een mooie website mee hebben gemaakt. Berners-Lee zegt: maak vooral die mooie website, maar geef ook de achterliggende data vrij. Het publiek heeft daar recht op – ze hebben er met belastingen immers zelf voor betaald.

Een jaar na die presentatie zijn er al veel meer voorbeelden van open data. In februari 2010 geeft Tim Berners-Lee daarvan een aantal voorbeelden, opnieuw bij TED. Zo laat hij zien hoe de hulpverlening na de aardbeving in Haiti enorm werd geholpen door open data.

Open data in Vlaanderen

Iedere overheid ter wereld heeft ontelbaar veel databases met geografische gegevens, zorg- en onderwijsdata, data over mobiliteit en openbare ruimte, noem maar op. Traditioneel werden die data gebruikt om de uitvoering van het beleid te bewaken of om nieuw beleid op te baseren. In veel gevallen verzorgt de overheid ook de presentatie van die data naar de buitenwereld. Soms verschijnt die gefilterd in een jaarverslag en soms wordt die gepresenteerd op een website.

Veel van die databronnen zijn losstaande silo’s: hier staat een reistijdentabel, daar staan inspectiegegevens en weer ergens anders vinden we financiële informatie. Toch is er vaak wel ergens een overlap tussen die gegevens. De meeste databronnen bevatten bijvoorbeeld geografische informatie. Die gedeelde informatie kan gebruikt worden om gegevens uit verschillende bronnen aan elkaar te koppelen, zoals gebeurt bij mijnbuurt.be.

Als overheid kunnen we natuurlijk proberen om dat soort verrijkte sites zelf te maken. Maar het is al niet eenvoudig om een project op touw te zetten om de datasilo’s uit één overheid aan elkaar te koppelen. Stel je eens voor hoe veel overlegrondes er nodig zouden zijn om “mijnbuurt.be” te maken: je zou informatie moeten combineren van misschien wel vier overheden: Vlaams, federaal, provinciaal en gemeentelijk. En dan bestaat er ook nog de mogelijkheid om data uit allerlei andere nationale en internationale bronnen te gebruiken. Dat zou kunnen leiden tot ongelooflijk ingewikkelde bestuurlijke processen.

Wat kan de meerwaarde van open data dan zijn voor de overheden in Vlaanderen? Op de eerste plaats geeft het ons de mogelijkheid om relatief gemakkelijk waardevolle informatie ter beschikking te stellen aan de samenleving. Innovatieve burgers en bedrijven kunnen die informatie combineren met informatie uit andere bronnen en zo extra waarde creëren. Denk eens aan een hypothetisch voorbeeld als mijnzwemwater.be met gegevens over waterkwaliteit, het weerbericht en de getijden. De combinatie van die informatie is veel waardevoller dan wanneer ze nog apart zit (als je wil gaan zwemmen tenminste).

Op de tweede plaats kan open data bijdragen aan de transparantie van de overheid. Een voorbeeld is http://www.recovery.org. Alle gegevens over de bestedingen van het Amerikaanse budget voor herstelmaatregelen na de crisis zijn publiek. Zo kan de overheid ook werken aan het vergroten van het draagvlak voor beleid.

Ten slotte kan open data bijdragen aan de efficiëntie van de overheid. Het is namelijk best mogelijk dat we in de toekomst toe kunnen met een kleiner aantal overheidswebsites, omdat anderen een betere presentatie van de overheidsdata maken dan we zelf kunnen.
Op 17 december organiseert de Vlaamse overheid een maatschappelijk debat over open overheid en ICT. Open data is een van de hoofdthema’s in dat debat. In aanloop naar 17 december kan iedereen meedoen aan dat debat op www.i-vlaanderen.eu. Laat daar ook van je horen!

Godfried Knipscheer (www.twitter.com/godje)

Interessante links

Definities van open data
http://en.wikipedia.org/wiki/Open_science_data
http://en.wikipedia.org/wiki/Open_government
Officiële statements over het gebruik van open data
http://www.whitehouse.gov/the_press_office/Transparency_and_Open_Government
http://data.london.gov.uk/blog/boost-londons-software-developer-community-and-smes-tfl-lifts-all-restrictions-commercial-reuse
Sites met publieke open data
http://www.data.gov
http://data.gov.uk
http://www.opengov.se/sidor/english
http://data.worldbank.org
http://www.openbelgium.be
Iets technischer
http://www.w3.org/DesignIssues/GovData.html